(Aristoteles (384-322)

Deze leerling van Plato was niet alleen een filosoof, maar een universeel geleerde. In de renaissance streefde men naar het zijn van de homo-universalis (zoals bijvoorbeeld Aristoteles). Nog voor de renaissance (dus de middeleeuwen) gold Aristoteles als absolute autoriteit op vrijwel elk gebied. Alles wat niet in overeenstemming was met zijn leer werd bij voorbaat als onjuist beschouwd. Er werd Aristotelisch (logisch) gedacht en geredeneerd. Er bestond echter in de Renaissance nog een andere stroming, gebaseerd op de leer der Stoïcijnen. Deze leer verkondigt dat een mens zich vooral niet moet laten leiden door emoties en op alle dingen stoïcijns (gelijkmoedig) moet reageren. Het stoïcisme beïnvloedde bijvoorbeeld P.C. Hooft.

 

In de literatuur komen we echter tegen dat P.C. Hooft gezelligheid wel kon waarderen. Waaruit blijkt dat?

Aristotels schreef een boek over poëzie en toneel waarvan de uitgangspunten nu nog steeds worden gebruikt in boeken, films, toneelstukken en soaps.  Deze uitgangspunten hebben o.a. betrekking op wat men later de klassieke tragedie is gaan noemen. Dit was in de renaissance, naast het epos, het voornaamste literaire genre.

Het onderwerp van een klassieke tragedie is steeds de ondergang van een beroemd persoon door zijn hubrys (overmoed). Hij overschrijdt grenzen die die door de goden zijn vastgesteld. Door zijn leed ondergaat hij catharsis (loutering), waardoor hij er als nieuw mens uitkomt.

Een Griekse tragedie bestaat uit 3 eenheden: eenheid van handeling, eenheid van plaats en eenheid van tijd.

Ze bestaan uit vijf bedrijven. De eerste vier worden afgesloten met commentaar van de 'reien'.

Aan het einde van het vijfde bedrijf treedt een deus ex machina op. Vroeger een machine die bij verrassing

letterlijk uit de lucht kwam vallen. Tegenwoordig vaak een personage of gebeurtenis die volkomen ongemotiveerd wordt opgevoerd om het verhaal rond te maken. Zoals een rijke oom uit Amerika die volkomen onverwacht aan het einde opduikt om een verhaal over verwikkelingen rond geldproblemen in een familie op te lossen. Eufemistisch gezegd maakt zo een kunstgreep een verhaal niet sterker.

 

Opdracht: beantwoord de volgende vragen met behulp van blz. 49,  50 en internet.

1. Wie waren de drie belangrijkste 'tragici' (tragedieschrijvers)?

2. Waar haalden zij hun onderwerpen vandaan?

3. Wat betekenen 'hubris' en 'catharsis'?

4. Geef een voorbeeld van deze begrippen met betrekking tot iemand uit je eigen omgeving, of verzin voorbeelden.

5. Zoek op internet een voorbeeld van een tragedie die is opgebouwd uit de drie eenheden, en geef een voorbeeld van de eenheid van tijd.

http://www.dbnl.org/tekst/dela012alge01_01/dela012alge01_01_00606.php

6. Wat is een 'deus ex machina' en zoek een voorbeeld op internet.

http://www.goeievraag.nl/wetenschap/taal/vraag/5407/goede-leuke-bizarre-voorbeelden-deus

http://www.dbnl.org/tekst/dela012alge01_01/dela012alge01_01_00776.php